ԱՐՑԱԽԻ ՄԱՍԻՆ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Պաշտոնական անվանումը՝   Արցախի Հանրապետություն կամ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն 
Մայրաքաղաքը՝   ք. Ստեփանակերտ
Պետական լեզուն՝   հայերեն
Կրոնը՝    քրիստոնեություն
Հիմնական օրենքը՝   ԼՂՀ Սահմանադրություն (ընդունվել է համաժողովրդական հանրաքվեով, 2006թ. դեկտեմբերի 10-ին), 2017 թ. ընդունվել է Արցախի Հանրապետության նոր Սահմանադրությունը
Արցախի Հանրապետության օրը՝   2 սեպտեմբերի, 1991 թ.
Արժույթը՝   հայկական դրամ (AMD), շրջանառության մեջ է դրվել 1993թ.-ից
Բնակչությունը՝  150 հազ. 936 մարդ  (2015 թ. դեկտեմբերի 1-ի դրությամբ)
Ազգաբնակչությունը`   հայեր /95 %/, ռուսներ, ուկրաինացիներ, հույներ, վրացիներ, ադրբեջանցիներ, ավարներ, բելոռուսներ եւ այլն
Տարածքը`   ավելի քան 12 հազար կմ2, որից 1041 կմ2 բռնազավթված է Ադրբեջանի կողմից:
Աշխարհագրական դիրքը` Հարավային Կովկաս. արեւմուտքում՝ Հայաստանի Հանրապետություն, հարավում՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, հյուսիսում եւ արեւելքում՝ Ադրբեջանի Հանրապետություն
Ժամանակը`   GMT+04.00
Կլիման`   մեղմ եւ բարեխառն, հանրապետության զգալի տարածքում` մերձարեւադարձային
Օդի միջին ջերմաստիճանը`   +10.9˚C
Մթնոլորտային տեղումների միջին տարեկան քանակը`   587 մմ
Ծովի մակերեւույթից միջին բարձրությունը`   1100 մ
Ամենաբաձր լեռնագագաթները`   Գոմշասար` 3724մ, Գժասար` 3616մ, Թսխուդ` 3581մ, Մռավ` 3343մ, Մեծ Քիրս` 2725մ
Խոշորագույն գետերը`   Արաքս, Որոտան, Հակառի, Թարթառ, Խաչեն
Օգտակար հանածոները`   մարմար, գրանիտ, անդեզիտ, տուֆ, բազալտ, կրաքար, դիաբազ, բենտոնիտային կավեր, պեմզա, կավ, ցինկ, պղնձաքար, արճիճ, լիտոգրաֆային քար, քարածուխ, ծծմբաքար, երկաթ, ջրային պաշարներ

 

ՊԵՏԱԿԱՆ ԽՈՐՀՐԴԱՆԻՇԵՐ

ԱՀ պետական դրոշը

Արցախի Հանրապետության դրոշը եռագույն է` վերեւից ներքեւ կարմիր, կապույտ, նարնջագույն հորիզոնական հավասար շերտերով, աջ կողմի երկու ծայրերից սկսվող եւ դրոշի մեկ երրորդ հատվածում միացող սպիտակ գույնի հնգատամ սանդղանման զարդանախշով: Կարմիր գույնը խորհրդանշում է հայ ժողովրդի մշտական պայքարը հարատեւման, քրիստոնեական հավատքի, անկախության եւ ազատության համար: Կապույտ գույնը խորհրդանշում է հայ ժողովրդի ապրելու կամքը խաղաղ երկնքի ներքո: Նարնջագույնը խորհրդանշում է հայ ժողովրդի արարչական տաղանդը եւ աշխատասիրությունը: Դրոշի  լայնության եւ երկարության չափերի հարաբերությունն է` 1:2-ի:

ԱՀ պետական զինանշանը

Արցախի Հանրապետության զինանշանն է` կենտրոնում պատկերված է  թեւատարած արծիվ, որի գլխավերեւում տարածվում են արեւի ճառագայթները եւ զետեղված է Արտաշեսյանների հարստության թագը: Վահանի վրա՝ ուղղահայաց դիրքով ԼՂՀ դրոշի սպիտակ գույնի հնգատամ սանդղանման զարդանախշով հատվածի եւ Քիրս լեռան ֆոնի վրա «Մենք ենք՝ մեր սարերը» քանդակի պատկերն է: Ներքեւում` արծվի մագիլների մեջ, խաղողի վազեր են, թթենու պտուղներ, ցորենի հասկեր: Վերեւի կիսաշրջանում արված է հայերեն մակագրություն. «ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ - ԱՐՑԱԽ»:

ԱՀ պետական օրհներգը

Արցախի Հանրապետության օրհներգը «Հիմն Արցախի»-ն է:

ՊԵՏԱԿԱՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Կառավարման մարմինները: Համաձայն 2017 թ. ընդունված Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության՝  պետության գլուխն ու գործադիր իշխանության ղեկավար է հանդիսանում Հանրապետության նախագահը, ով ընտրվում է հինգ տարի ժամկետով: Նույն անձը չի կարող ավելի քան երկու անգամ ընտրվել Հանրապետության նախագահի պաշտոնում:

Հանրապետության Նախագահը հանդիսանում է Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) Հանրապետության ինքնիշխանության, անկախության, տարածքային ամբողջականության եւ անվտանգության երաշխավորը:

Նախագահը ներկայացնում է հանրապետությունը միջազգային հարաբերություններում, իրականացնում է արտաքին քաղաքականության ընդհանուր ղեկավարումը:

Նա հանդիսանում է զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարը, համակարգում է պետական մարմինների գործունեությունը պաշտպանության բնագավառում, նշանակում եւ ազատում է զինված ուժերի ու այլ զորքերի բարձրագույն հրամանատարական կազմը:

Պետության ղեկավարը լուծում է Արցախի Հան­րա­պետության քաղաքացիություն շնորհելու և Արցախի Հանրապետու­թյան քաղաքացիությունը դադարեցնելու վերաբերյալ հարցերը:

Արցախի Հանրապետությունում օրենսդիր իշխանությունն իրականացնում է Ազգային ժողովը: Ազգային ժողովը միապալատ ներկայացուցչական մարմին է եւ բաղկացացած է 33 պատգամավորից, ովքեր ընտրվում են 5 տարի ժամկետով: Մինչև 2017 թվականի Սահմանադրության ընդունումը 11 պատգամավոր ընտրվում էր մեծամասնական, 22-ը` համամասնական ընտրակարգով: Նոր Սահմանադրության համաձայն՝ 2020 թվականին ընտրվելիք խորհրդարանը ձևավորվելու է ամբողջական համամասնական ընտրակարգով: Ազգային ժողովի մարմիններն են ԱԺ նախագահը, նրա տեղակալը, պատգամավորներն ու հանձնաժողովները:

Ազգային ժողովի հերթական նստաշրջանները գումարվում են տարեկան երկու անգամ` սեպտեմբեր-դեկտեմբեր, փետրվար-հունիս ամիսներին:

Ազգային ժողովն ընդունում է օրենքներ, որոշումներ, ուղերձներ եւ հայտարարություններ:

Ներկա՝ 6-րդ գումարման  խորհրդարանում գործում է 7 մշտական հանձնաժողով.

արտաքին հարաբերությունների,

արտադրության եւ արտադրական ենթակառուցվածքների հարցերի,

ֆինանսաբյուջետային եւ տնտեսական կառավարման հարցերի,

պետական-իրավական հարցերի,

սոցիալական եւ առողջապահության հարցերի,

պաշտպանության, անվտանգության եւ օրինապահպանության հարցերի,

գիտության,կրթության,մշակույթի,երիտասարդության եւ սպորտի հարցերի

5 խմբակցություն.

«Հայրենիք»,

«Ժողովրդավարություն»,

«Դաշնակցություն»,

«Շարժում-88»,

«Վերածնունդ»:

Կառավարությունը Հանրապետության նախագահի լիազորությունների իրականացմանը աջակցող գործադիր իշխանության կոլեգիալ մարմինն է: Կառավարությունը Հանրապետության նախագահի ծրագրի հիման վրա ու նրա ղեկավարությամբ մշակում և իրականացնում է պետության ներքին ու արտաքին քաղաքականությունը: Կառավարությունը կազմված է պետական նախարարից և նախարարներից: Կառավարությունը կազմավորվում է Հանրապետության նախագահի կողմից:

Կառավարությունն ընդունում է որոշումներ, որոնք ստորագրում եւ հաստատում է Հանրապետության նախագահը:

ԱՀ ներկա կառավարությունն ունի հետեւյալ կառուցվածքը.

առողջապահության նախարարություն,

արդարադատության նախարարություն,

արտաքին գործերի նախարարություն,

աշխատանքի, սոցիալական հարցերի և վերաբնակեցման նախարարություն,

բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարություն,

գյուղատնտեսության նախարարություն,

էկոնոմիկայի և արտադրական ենթակառուցվածքների նախարարություն,

կրթության, գիտության եւ սպորտի նախարարություն,

մշակույթի եւ երիտասարդության հարցերի և զբոսաշրջության նախարարություն,

պաշտպանության նախարարություն,

քաղաքաշինության նախարարություն,

ֆինանսների նախարարություն:

Գործում են պետական կառավարման այլ մարմիններ՝ ազգային անվտանգության ծառայություն, ոստիկանությունարտակարգ իրավիճակների պետական ծառայություն:

Արցախի Հանրապետությունում դատական իշխանությունն իրականացնում են դատարանները: ԱՀ-ում գործում է եռաստիճան դատական համակարգ.   ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, վերաքննիչ դատարան եւ գերագույն դատարան: Գերագույն դատարանը բարձրագույն դատական ատյանն է, որը իրականացնում է նաև սահմանադրական արդարադատություն: Արտակարգ դատարանների ստեղծումը հանրապետությունում արգելվում է:

Դատարանները Արցախի Հանրապետությունում անկախ են: Դատավորի լիազորությունները դադարեցվում են միայն Սահմանադրությամբ եւ օրենքով նախատեսված դեպքերում:

Վարչական բաժանումը

 Արցախի Հանրապետությունը ընդգրկում է յոթ շրջան եւ հանրապետության մայրաքաղաքը: Կա 12 քաղաք եւ 322 գյուղական բնակավայր:

Արցախի Հանրապետության հաշվեգրված բնակչության օպերատիվ ցուցանիշը 2015թ. դեկտեմբերի 1-ի դրությամբ կազմել է 150.936 մարդ: