Հարց. Ռ. Իշխանյան: Այսօր ղարաբաղա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծում աննախադեպ լարված իրավիճակ է, որը մեր ՊՆ գնահատել է այսպես. Ադրբեջանը իրավիճակը մոտեցնում է պատերազմականի: Ինչպես գիտենք Մոսկվայում կայացած ՀԱՊԿ գագաթնաժողովում շատ կոշտ էր նաեւ ՀՀ նախագահի ելույթը: Այս իրավիճակը ի՞նչ նոր խնդիրներ է դնում խորհրդարանի առջեւ միջազգային հանրության հետ աշխատանքի, միջազգային հանրության կարծիքի վրա ազդելու տեսանկյունից:

Պատասխան. Ա. Ղուլյան: Շնորհակալություն հարցի համար: Պարզ է՝ մեր ասուլիսը չէր կարող շրջանցել այդ կարգի հրատապ թեմաները: Մենք ձեզ հետ միասին այս երկու տարին չէ, բոլոր նախորդ տարիներին միշտ էլ խոսել ենք, այդ թվում՝  խորհրդարանի ամբիոնից, տարբեր հանդիպումներում, որ Ադրբեջանի վարքագիծը գնալով ավելի լուրջ վտանգներ է պարունակում: Ցավով պիտի նշեմ, որ միջազգային հանրության կողմից շատ պասիվ ու անտարբեր վերաբերմունքի արդյունքում Ադրբեջանը իրավիճակը հասցրել է այնպիսի լարվածության, երբ իրադարձություններն ամեն օր ռազմաճակատից տրվող հաղորդագրություններ են հիշեցնում:  

Այստեղ, իհարկե, շատ կարեւոր է հետեւել Ադրբեջանի կողմից վերջին տարիներին ձեռնարկվող քայլերին. մեզ համար ակնհայտ է, որ Բաքուն անկարող է զսպել իր ռեւանշիստական նկրտումները, ինչը տանում է նոր մակարդակի բացահայտ դիմակայության:

ՀՀ նախագահի ելույթը ՀԱՊԿ գագաթնաժողովում, Արցախի Հանրապետության նախագահի տված մեկնաբանությունները հայաստանյան լրատվամիջոցներին՝ հենց այդ երեւույթի համարժեք արձագանքներ են: Դա իրավիճակին տիրապետող կողմերի արձագանք է, ինչն իմ կարծիքով, գալիս է մեր Պաշտպանության բանակի վստահությունից, առաջնագծում իրավիճակը վերահսկողության տակ պահելու եւ, բնականաբար, Ադրբեջանին՝ իր հավակնությունները խորացնելու մտայնությունից սաստելու տրամաբանությունից: Եթե ամփոփենք, ինչ է կատարվում այսօր առաջնագծում, կարծում եմ, այս ձեւակերպումը չափազանցություն չպիտի լինի. Ադրբեջանն այսօր լուրջ սպառնալիք է դարձել տարածաշրջանային եւ միջազգային անվտանգության տեսանկյունից:

Ադրբեջանի կողմից իրավիճակի հետագա սրման հետեւանքները միայն ԼՂՀ եւ ՀՀ գործը չեն: Այսօր միջազգային հանրությունը թե՛ տարածաշրջանային, թե՛ գլոբալ մակարդակով Ադրբեջանի կողմից հերթական արկածախնդրության պատճառով շատ լուրջ վտանգի առջեւ է կանգնած:

Ճիշտ չէր լինի խորհրդարանական մակարդակով աշխատանքները բաժանել, որովհետեւ այստեղ առանձին-առանձին պետական քաղաքականության ուղղությունների տեղը չէ:  Այստեղ խորհրդարանական գործունեության կարիք, անշուշտ, կա՝ հաշվի առնելով պառլամենտական դիվանագիտության կշիռն աշխարհում: Այդ գործի նշանակությունը պատկերացնելով,  կարծում եմ, որ խոսքը վերաբերում է ԼՂՀ Ազգային ժողովին, ՀՀ խորհրդարանին եւ բոլոր բարեկամ երկրների խորհրդարաններին: Արտաքին կապերը նրա համար չեն, որպեսզի մենք ֆիկսենք, արձանագրենք եւ բարեկամական ողջույններ հղենք: Այս բոլորը պետք է տեսականից բացի գործնական մակարդակում դրսեւորվի: Եթե այդպես չէ, ուրեմն անիմաստ են այդ կարգի կապերը:

Հարց. Ա. Դանիելյան: Աշխարհաքաղաքական վերջին զարգացումները ՌԴ եւ Թուրքիայի հարաբերությունների սրման ֆոնին սկսել են ավելի շատ նշել եւ խոսել այն մասին, որ Ռուսաստանը ուզում է մտնել տարածաշրջան, Հայաստան եւ Ղարաբաղ: Ռուսական զորքերի տեղակայման մասին ավելի հաճախակի են խոսում: Ես կուզենայի այդ առումով Ձեր դիրքորոշումն իմանալ: Արդյո՞ք  ռուսական կամ մեկ այլ խաղաղապահ ուժերի, ինչ-որ զորքերի  կարիք կա՞, թե՝ ոչ եւ ի՞նչ հետեւանքներ կարող է դա ունենալ:

Պատասխան. Ա. Ղուլյան:  Ռուսաստանը տարածաշրջանում միշտ էլ եղել է եւ այնպես չէ, որ նոր պետք է մտնի: Հասկանալի է հարցադրումը, խոսքը հավանաբար վերաբերում է Ռուսաստանի ավելի ակտիվ ներգրավվածությանը հակամարտությունների լուծման գործընթացին: Կարծում եմ, այս իրավիճակում, ինչպես քիչ առաջ նշեցինք՝ հակամարտությունը լարվածության չափազանց բարձր մակարդակի հասցնելու իրավիճակում ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի հնարավորությունների գործադրումը եւ Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվող քայլերին համարժեք պատասխան տալն արդեն իսկ  խոսում է համարժեքության մասին: Ստեղծված իրավիճակում մեր սեփական ներուժը թե՛ ինքնապաշտպանության, թե՛ համարժեք պատասխան տալու համար բավարար է:

Մեր արձանագրումը, որ անցած տարիներին ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է համարել սեփական ուժերով խաղաղապահ առաքելություն իրականացնելու հաջողված  ու եզակի գործընթաց՝ տեղին է եւ, անպայման, շարունակելու է մնալ այդպիսին: Այլ հարց է, որ բոլոր այն կազմակերպությունները, որոնք այսօր ներկայացված են կամ շահեր ունեն տարածաշրջանում, խոսքը եւ՛ ՀԱՊԿ-ի մասին է, եւ՛ բոլոր մյուս եվրոպական կառույցների, պետք է համարժեք գնահատեն ստեղծված իրավիճակը եւ ազդեցիկ միջոցներ գործադրեն՝ Ադրբեջանի այս չափազանցված հավակնությունները սաստելու համար:

Միայն մի օրինակ բերեմ. ժամանակն է Ադրբեջանին հիշեցնելու եվրոպական կառույցներ մտնելու պահին իր ստանձնած պարտավորությունները: Բոլորս հիշում ենք, որ Ադրբեջանին ընդունելու պահին շատ լուրջ կասկածներ կային, թե ինչքանով է այդ երկիրը համապատասխանում նույն եվրոպական արժեհամակարգին՝ կապված մարդու իրավունքների պաշտպանության ու ժողովրդավարության հետ: Այս ամենի հանդեպ միջազգային կազմակերպությունները, միջազգային  հանրությունը աչք են փակել միայն այն պարզ պատճառով, որ Ադրբեջանը պարտավորվել է ղարաբաղյան հակամարտությունը լուծել միայն ու միայն խաղաղ ճանապարհով: Այսօր այս պարտավորության մասին բոլորը մոռացել են եւ, կարծում եմ, եթե միջազգային կառույցներում այսօր կարողանում են սաստել ավելի հեղինակավոր պետությունների, ապա Ադրբեջանի դեպքում սա պարզապես անհրաժեշտություն է:

Հարց. Մ. Դավթյան: Իմ հարցը սահմանադրական բարեփոխումներին է վերաբերում: Նոյեմբերյան ասուլիսի ժամանակ հանրապետության նախագահն արդեն այդ մասին հայտարարել է, որ անհնար է հայկական մի պետությունում գործի կառավարման մի համակարգ, իսկ մյուսում՝ ուրիշ: Ինձ հետաքրքրում է որքանո՞վ է ժամանակը արդեն հասունացել այս առումով եւ արդյո՞ք նման քննարկումներ ընթանում են Արցախում եւս սահմանադրական բարեփոխումներ անցկացնելու համար:

Պատասխան. Ա. Ղուլյան: Երեւի այս մեկն էլ է այն հարցերից, որ պետք է անպայման հնչեր: Վերջին օրերին ես ինքս էլ էի մտածում, թե այս իրավիճակում ինչքանով է մեր վերաբերմունքը համապատասխան շրջանառվող թեմաներին եւ ակամա մի այսպիսի համեմատություն արեցի. հաջորդ տարի մենք նշելու ենք ԼՂՀ հռչակման 25-րդ տարեդարձը: Սա լուրջ հոբելյան է, բայց ոչ միայն տարեթվային իմաստով, այլ մեր անցած ճանապարհի: Հաջորդ տարի լրանալու է նաեւ մեր Սահմանադրության ընդունման 10-րդ տարեդարձը: Եվ ես կփորձեմ հենց այս հոբելյանների տեսանկյունից անդրադառնալ Ձեր տված հարցին: Ինձ թվում է, որ երբեք, ոչ մի թեմա Ղարաբաղում փակ չի եղել եւ այնպես չէ, որ մենք սահմանադրական բարեփոխումների մասին սկսել ենք խոսել վերջին ամիսներին: Ուզում եմ տեղեկացնել, որ 2013 թվականից սկսած, գուցե ոչ հրապարակային, բայց քաղաքական ուժերով մի քանի փուլերով այդպիսի խորհրդատվություններ ենք անցկացրել, որի արդյունքում որոշել ենք, որ քննարկումները պետք է շարունակել, որպեսզի տեսնենք, թե քաղաքական հաջորդիվ զարգացումները ինչպիսի հնարավորություններ են ստեղծում այդ թեմաների զարգացման համար:

Ես պարզապես ուզում եմ այս համեմատությունն անել. 25 տարիների ընթացքում ԼՂՀ-ում փորձարկվել է եւ՛ խորհրդարանական (մինչեւ 1994 թվականը), եւ՛ նախագահական կառավարման մոդելը: Իմ խորին համոզմամբ, կառավարման մոդելների փոփոխության հարցում մենք միշտ պետք է ելնենք այն իրողությունից, թե հանրային ինչպիսի պահանջարկ կա այսօր մեր երկրում: Բնական է, որ ՀՀ-ում տեղի ունեցած սահմանադրական բարեփոխումների գործընթացի եւ հատկապես հանրաքվեի արդյունքներից հետո այդ խոսակցությունները ԼՂՀ-ում ավելի են աշխուժանալու: Այս պահին ես դժվարանում եմ հարցը օրակարգային թիվ մեկ խնդիր դիտել, որովհետեւ ստեղծված իրավիճակում մեզ համար առավելապես անվտանգության եւ պաշտպանության հարցերն ավելի հրատապ են դարձել: Գտնում եմ, որ առաջիկա ժամանակահատվածում, իհարկե, իրավիճակին համարժեք պայմաններում, մենք անպայման շարունակելու ենք այդ խորհրդատվությունները, որպեսզի որոշակի քաղաքական պայմաններ ձեւավորվեն՝ այդ բարեփոխումների մասին ավելի կոնկրետ խոսակցություն տանելու նպատակով:

Հարց. Ն. Սահակյան: Անցնող տարում Ադրբեջանին կարծես թե հաջողվել է պաշտոնյաներ գնելով գրել զեկույցներ ԵԽԽՎում: Ինչպե՞ս եք տեսնում մեր հակազդեցությունն Ադրբեջանի այս միջոցներին:

Պատասխան. Ա. Ղուլյան: Իրավիճակն, ըստ իս, բոլորի համար տեսանելի է. միջազգային հարթակներում ղարաբաղյան հիմնախնդրի վերաբերյալ զեկույցների, բանաձեւերի ընդհանուր ֆոնը բացասական է կամ՝ մեզ համար ոչ նպաստավոր: Պատճառը միայն նավթը ու խավիարը չեն. Ադրբեջանը վերջին տարիներին, առավելապես 2008-10թթ-ից հետո իր քաղաքականության մեջ կոնկրետ ուղղություն է վերցրել,  հասկանալով, որ ժամանակը գնում է եւ ինչքան հեռանում ենք 1988,  1991 թվականից, այնքան շատ ավելի դժվար է ղարաբաղյան խնդիրն իր պատկերացմամբ՝ ինչ-որ ձեւով Ադրբեջանին կապակցելու համար: Արդյունքում Ադրբեջանի կողմից այդ քաղաքականությունը ավելի շատ կենտրոնացվել է միջազգային կառույցներում, տարբեր մակարդակների խորհրդարանական հարթակներում:

Այսօր եվրոպական կամ ցանկացած խորհրդարանական միջազգային կառույցում եթե գումարենք միայն Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի պատվիրակությունների քանակը, շատ մեծ թիվ է ստացվում եւ դրան հակազդելու համար մենք պետք է ունենանք եթե ոչ նույն քանակի պատգամավորներ կամ մարդկային ռեսուրսներ, ապա պետք է ունենանք դրան հավասարաչափ ու հավասարակշռող աշխատանք՝ մյուս կողմում: Պարզ է, որ այդ աշխատանքն իր ծավալով ու որակով մի քանի տարի շարունակ չի համապատասխանել Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվող ջանքերին եւ արդյունքում մի քանի տարվա ակտիվ լոբբիստական աշխատանքի շնորհիվ Ադրբեջանը որոշակի որակ է փոխել միջազգային կառույցներում՝ կապված ղարաբաղյան թեմատիկայի հետ: Բայց ես ուզում եմ մի կարեւոր հանգամանք ընդգծել. Ադրբեջանի կողմից միջազգային հարթակներում տարվող այս աշխատանքը զարմանալիորեն ուղեկցվել է Ադրբեջանի ներսում եվրոպական արժեքների կոպիտ խախտումներով, ինչը բնական չի կարող լինել. Ինչպե՞ս կարող են եվրոպական կառույցներում աշխատող այլ երկրների խորհրդարանական պատվիրակությունները, իմանալով Ադրբեջանում տեղի ունեցող զարգացումները՝ այդկերպ արձագանքեն Ադրբեջանի կողմից ներկայացվող զեկույցներին: Սա հենց այն անջրկետն է, հակասությունը, որը ցույց է տալիս երեւույթների անտրամաբանական լինելը:  

Մեկ ամիս առաջ մենք ԱԺ խմբակցությունների եւ հանձնաժողովների ղեկավարների հետ կոնկրետ քննարկում ենք ունեցել, թե ինչպե՞ս կարելի է հակազդել կամ ո՞րն է մեր պատգամավորական կազմի անելիքը եւ եկել ենք այսպիսի եզրահանգման. հունվարին նախատեսվում է ՀՀ ԱԺ մեր գործընկերների այցելությունը Արցախ, առավելապես դա վերաբերում է միջազգային կառույցներում աշխատող պատվիրակությունների ղեկավարներին եւ պատասխանատուներին ու, փորձելու ենք մի ընդհանուր գործելաոճ, մշակել, որի հետեւանքով մենք հույս ունենք, որ իրավիճակը գոնե որոշակիորեն պետք է փոխվի այդ նույն միջազգային կազմակերպություններում:

Հարց. Ն. Սահակյան: Դուք նշեցիք, որ 6-րդ գումարման ԱԺ-ն մշտական հիմունքներով է գործում: 7 ամիսը բավարա՞ր է գնահատելու մշտական եւ կիսամշտական հիմունքներով խորհրդարանների գործունեությունը: 5 օրենսդրական նախաձեռնություն.  դա բավարա՞ր է ուղիղ համեմատականներ անցկացնելու:

Պատասխան. Ա. Ղուլյան: Իհարկե, բավարար չէ: Բայց ես առաջարկում եմ մշտական եւ ոչ մշտական խորհրդարանների գործունեությունը չչափել միայն պատգամավորական օրենսդրական նախաձեռնություններով. շատ կարեւոր է այն ամենօրյա աշխատանքը, որը տեղի է ունենում խորհրդարանի մշտական հանձնաժողովներում, խմբակցություններում: Որովհետեւ բոլոր այն գործառույթները, որ քիչ առաջ նշեցի՝ օրենսդրական աշխատանքի հետ կապված, միջխորհրդարանական կապերի, տարբեր նախաձեռնությունների, մեր հասարակության ներսում, բանակի հետ կապված առաջարկությունները եւ այլն, սրանք ձեւավորում են մշտական քննարկումների, բանավեճի, երբեմն իրարամերժ տեսակետների բախման արդյունքում: Թերեւս կընդգծեի այն, որ 6-րդ գումարման խորհրդարանում առայժմ չի եղել այնպիսի դեպք, որ տեսակետները լինեն բոլորովին հակառակ եւ հնարավոր չլինի դրանք մոտեցնել: Այս իմաստով, կարծում եմ, քաղաքական երկխոսությունն ու բազմակարծությունը  թույլ է տալու շատ ավելի տեսակետներ բերել խորհրդարան:

Մինչեւ որ Ազգային ժողովում այդ կարգի հարցերը չդարձնենք պառլամենտական, հանրային շահագրգիռ քննարկումների եւ տեսակետների ներկայացման հարթակ՝ շատ դժվար է լինելու ճիշտ որոշումներ կայացնել, որովհետեւ միայն այդ կարգի ճիշտ որոշումներից հետո է տեղին օրեսնդրական նախաձեռնություններ ներկայացնելը:

Հարց. Ա. Դանիելյան: Նախորդ խորհրդարանում բոլորը իշխանական ուժեր էին, իսկ այստեղ ընդդիմության առկայություն կա: Ընդդիմությունը ինչո՞վ է օգնում խորհդարանի աշխատանքներին եւ  արդյո՞ք նախորդ խորհրդարանի գործունեության հետ համեմատ այս մեկն ավելի արդյունավետ է:

Պատասխան. Ա. Ղուլյան: Նախորդ խորհրդարանում էլ են ընդդիմադիրներ եղել, ունեցել ենք նաեւ տարբեր կարծիքներ: Սա չի կարելի ժխտել: Ամեն ինչ կախված է աշխատանքների ճիշտ կազմակերպումից: Ես լիահույս եմ, որ քաղաքական  տարբեր ուղղությունների արդյունքն ավելի տեսանելի եւ ընկալելի է լինելու: Եթե այդ աշխատանքները մենք չուղղորդենք կառուցողական հուն՝ շատ դժվար է լինելու: Այդ իմաստով աշխատանքը կարծես դժվարացել է, որովհետեւ մենք գործ ունենք տարբեր կարծիքների հետ, բայց մինչ այժմ հակառակ բեւեռներ չեն եղել: Մեր քաղաքական տեսակետների բազմազանությունը ինչ-որ առումով գուցե լիարժեք չի ապահովվում դասական առումով, ինչ ենթադրվում է. օրինակ, եթե մենք արտաքին քաղաքական հարցերում բոլոր քաղաքական ուժերով նույն ուղղությունն ենք տանում, ապա արդյունքում մնում են միայն ներքաղաքական թեմաները: Սա երեւի քիչ է քաղաքական բազմակարծությունը հրապարակային եւ տեսանելի ներկայացնելու համար: Բայց ես դա համարում եմ մեր առավելություններից մեկը, քանի որ այնպիսի կարեւոր հարցերում, որպիսին հետաքրքրում է Ղարաբաղի հասարակությանը, կապված մեր երկրի ապագայի, մեր ժողովրդի անվտանգության հետ՝ ըստ իս, պառլամենտում ինչքան շատ լինի միասնականությունը, այնքան շատ ավելին կլինի օգուտը եւ ակնկալվող արդյունքը:

Հարց. Ա. Դանիելյան: Ազգային ժողովում ծառայողական մեքենաների կրճատում եք արել: Կուզեի մանրամասնեիք, թե ու՞մ եք մեքենա տվել եւ ի՞նչ գումարներով, որովհետեւ հասարակության շրջանում կարծիքներ կա, որ շատ ցածր գումարներով մեքենաները սեփականացրել են նույն պաշտոնյաները:

Պատասխան. Ա. Ղուլյան: Մենք նախորդ բոլոր տարիներին անընդհատ խոսում էինք, որ պետական կառավարման համակարգը ուռճացված է, շատ է կենտրոնացված, պետք է ծառայողական մեքենաները կրճատել, պետք է օպտիմալացման քաղաքականություն տանել եւ այլն: Ի վերջո, կարծես հասել ենք այն կետին, երբ այդ օպտիմալացումը արվում է, բայց հիմա էլ արդյունքներից ենք դժգոհ կամ ճիշտ չի հասկացվում: Մի կողմից բնական է, որովհետեւ ինչպիսի արդյունքներ էլ լինեն, շատ ցավոտ թեմա է, երբ խոսքը գնում է կրճատումների մասին. դրա տակ պետք էտեսնել նաեւ կոնկրետ մարդկային ճակատագրեր:

Բնական է՝ խորհրդարանը չէր կարող դուրս մնալ այդ օպտիմալացման քաղաքականությունից. կրճատվել են ծառայողական մեքենաները սպասարկող վարորդները: Ուզում եմ հասկանալի լինի խորհրդարանում  ոչ մեծ թվով կրճատումների պատճառը:  Մենք մի տարի առաջ ԱԺ աշխատանքները ապահովել ենք այս նույն աշխատակազմով, երբ 16 պատգամավորներ էին մշտական հիմունքներով աշխատում: Տարվա կեսին 33 մշտական հիմունքներով աշխատող պատգամավորների աշխատանքը շարունակվում է, կազմակերպվում է համարյա նույն քանակով աշխատակազմի միջոցով: Դա նշանակում է, որ մենք արհեստականորեն չենք ավելացրել՝  խուսափելով հետագայում նման խնդիրներից:  Ինչ վերաբերում է մեքենաներին, ապա նշեմ, որ խորհրդարանը մեքենա չի օտարում, ոչ էլ տալիս է ինչ-որ մեկին: Ընդունված կարգով, ինչպես նաեւ հաշվի առնելով պատգամավորների կարծիքը, մենք 4 մեքենա ենք կրճատել, որոնք ընդունված կարգով ներկայացվել են կառավարություն՝ օտարելու համար: Ազգային ժողովի գործառույթների մեջ այդ հարցերը չեն մտնում, մենք ո՛չ գնահատող մարմին ենք, ո՛չ էլ նվիրատվություն կամ հատկացում անող կառույց: